OZZL rekomenduje stanowisko negatywne oraz wniosek o wstrzymanie prac nad projektem

11 maja 2026

Bydgoszcz, dnia 30 kwietnia 2026 r.

Stanowisko Zarządu Krajowego Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy w sprawie poselskiego projektu ustawy o systemie ochrony zdrowia oraz o zmianie niektórych innych ustaw (RPW/11420/2026)

Zarząd Krajowy OZZL, poniżej przedstawia stanowisko w sprawie poselskiego projektu ustawy o systemie ochrony zdrowia oraz o zmianie niektórych innych ustaw (RPW/11420/2026) ze szczególnym uwzględnieniem ochrony praw lekarzy oraz warunków wykonywania pracy i zawodu lekarza.

Konkluzja ogólna OZZL: ZK OZZL rekomenduje stanowisko negatywne oraz wniosek o wstrzymanie prac nad projektem do czasu przedstawienia odrębnych, rzetelnie skonsultowanych projektów dotyczących: finansowania świadczeń, wynagrodzeń w ochronie zdrowia, organizacji szpitalnictwa oraz orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy. W razie dalszego procedowania niezbędne jest wprowadzenie pakietu gwarancji pracowniczych i zawodowych dla lekarzy.

I. Tezy stanowiska

OZZL nie kwestionuje potrzeby stabilnego finansowania ochrony zdrowia, poprawy koordynacji świadczeń i uporządkowania obszaru orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy. Projekt nie realizuje jednak tych celów w sposób zgodny z ochroną praw pracowników medycznych, standardami dialogu społecznego, zasadą proporcjonalności ingerencji w samodzielność zawodową lekarza ani z wymogiem bezpieczeństwa pacjentów.

Projekt jest niejednorodny i ukierunkowany fiskalnie: pod pozorem systemowej reformy łączy ograniczenie dynamiki wynagrodzeń, przesunięcie zadań z ZUS do NFZ, zmiany podatkowe, reorganizację szpitali i daleko idące przetwarzanie danych. W uzasadnieniu wielokrotnie akcentuje się redukcję kosztów i skracanie absencji, natomiast marginalnie potraktowano skutki dla lekarzy, jakości pracy i bezpieczeństwa klinicznego.
Najpoważniejsze zastrzeżenie dotyczy art. 11 projektu: zmiana mechanizmu najniższego wynagrodzenia zasadniczego w podmiotach leczniczych prowadzi do zamrożenia punktu odniesienia na poziomie 1 lipca 2025 r. i zastąpienia dotychczasowej relacji do przeciętnego wynagrodzenia wskaźnikiem waloryzacji emerytur i rent. Jest to de facto mechanizm ograniczania wzrostu płac w sektorze ochrony zdrowia.
Projekt przenosi ciężar naprawy finansów NFZ na pracowników ochrony zdrowia: DSR wykazuje wielomiliardowe oszczędności NFZ poprzez ograniczenie dynamiki kosztów wynagrodzeń, co oznacza, że poprawa salda publicznego płatnika ma następować także kosztem realnych perspektyw płacowych lekarzy.
Instytucja szpitala wiodącego i szpitala podległego ingeruje w organizację pracy bez adekwatnych gwarancji pracowniczych: zmiany profilu, zakresu świadczeń, inwestycji, likwidacji komórek organizacyjnych i przekazywania szpitali mogą bezpośrednio wpływać na miejsca pracy, dyżury, zakres obowiązków i bezpieczeństwo zawodowe lekarzy, mimo że projekt formalnie wyłącza czynności z zakresu prawa pracy z kompetencji koordynacyjnych.
Projekt marginalizuje reprezentację pracowników i lekarzy: w Wojewódzkiej Radzie Koordynacji Opieki Szpitalnej nie przewidziano obligatoryjnego udziału związków zawodowych, samorządu lekarskiego, przedstawicieli lekarzy zatrudnionych w szpitalach, rezydentów ani przedstawicieli pacjentów.
Przeniesienie kontroli zwolnień lekarskich do NFZ tworzy konflikt interesów: NFZ jako płatnik świadczeń i podmiot zainteresowany ograniczaniem kosztów uzyska jednocześnie wpływ na orzecznictwo o niezdolności do pracy i kontrolę prawidłowości wystawiania zaświadczeń lekarskich. Brak jest dostatecznych gwarancji niezależności lekarzy orzekających oraz ochrony lekarzy leczących pacjentów.
Projekt generuje istotne ryzyka dla tajemnicy lekarskiej i ochrony danych: zakłada szerokie przepływy danych medycznych, ubezpieczeniowych i podatkowych między NFZ, ZUS, systemami informacji w ochronie zdrowia i KAS, bez przedstawienia pogłębionej oceny ryzyka dla prywatności pacjentów i tajemnicy zawodowej lekarza.
W konsekwencji OZZL rekomenduje stanowisko negatywne: ewentualne dalsze procedowanie powinno być uzależnione od usunięcia art. 11 w obecnym brzmieniu, wprowadzenia gwarancji pracowniczych, udziału związków zawodowych w organach koordynacji oraz odrębnego uregulowania orzecznictwa o niezdolności do pracy w sposób niezależny od interesu finansowego płatnika.

II. Zakres projektu i istotne elementy z punktu widzenia OZZL

Projekt, wniesiony jako poselski, obejmuje zmiany w szeregu ustaw, w tym w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, ustawie o działalności leczniczej, ustawie o systemie informacji w ochronie zdrowia, Prawie restrukturyzacyjnym, Kodeksie pracy i ustawie o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych.

Z perspektywy ochrony praw lekarzy kluczowe znaczenie mają następujące grupy rozwiązań:

nowy model waloryzacji najniższych wynagrodzeń zasadniczych w podmiotach leczniczych oraz nowe kwoty bazowe dla grup zawodowych, w tym lekarzy specjalistów, lekarzy bez specjalizacji, stażystów i rezydentów;
utworzenie systemu szpitali wiodących i szpitali podległych, w tym uprawnienia kierownika szpitala wiodącego do wydawania poleceń w zakresie rodzaju działalności leczniczej i zakresu świadczeń szpitala podległego;
procedury przekazywania szpitali powiatowych na poziom województwa oraz następstwo w stosunkach pracy pracowników przejmowanych podmiotów;
przeniesienie zadań dotyczących kontroli czasowej niezdolności do pracy, upoważniania do wystawiania e-ZLA i orzekania w sprawach zasiłków z ZUS do NFZ;
wprowadzenie szerokich uprawnień kontrolnych NFZ wobec ubezpieczonych, świadczeniodawców i lekarzy wystawiających zaświadczenia;
zmiany w przepływie danych medycznych, składkowych i podatkowych oraz wprowadzenie podatkowej ulgi zdrowotnej.

Projekt deklaruje stabilizację systemu i poprawę dostępności świadczeń. Jednocześnie jego konstrukcja wskazuje, że głównym mechanizmem finansowym ma być przesunięcie ciężarów i spowolnienie kosztów osobowych, a nie trwałe zwiększenie publicznych nakładów na świadczenia zdrowotne. W ocenie OZZL takie rozwiązanie uderza bezpośrednio w fundament bezpieczeństwa pacjentów, jakim są stabilne zespoły lekarskie, godne warunki pracy i przewidywalne wynagrodzenia.

III. Krytyczna analiza szczegółowa

1. Wynagrodzenia lekarzy – art. 11 projektu

Najdalej idącą ingerencją w sytuację lekarzy jest projektowana zmiana ustawy z 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego. Projekt uchyla dotychczasowy art. 3a i dodaje art. 3b, zgodnie z którym wynagrodzenie zasadnicze pracownika wykonującego zawód medyczny oraz pracownika działalności podstawowej ma być corocznie podwyższane od 1 stycznia o ostatni wskaźnik waloryzacji emerytur i rent. Kwoty bazowe mają zostać określone w załączniku na poziomie 1 lipca 2025 r., m.in.: lekarz albo lekarz dentysta ze specjalizacją – 11 863,49 zł, lekarz albo lekarz dentysta bez specjalizacji – 9 736,25 zł, stażysta – 7 772,63 zł.

OZZL ocenia tę zmianę jako nieakceptowalną z następujących względów:

Oderwanie od realiów rynku pracy lekarzy. Waloryzacja emerytur i rent nie odzwierciedla dynamiki wynagrodzeń w gospodarce, konkurencji o kadry medyczne ani kosztów pozyskania i utrzymania lekarzy w publicznym systemie ochrony zdrowia. Wprowadzenie tego wskaźnika jako podstawy kształtowania minimalnych wynagrodzeń w podmiotach leczniczych oznacza obniżenie tempa wzrostu wynagrodzeń w relacji do przeciętnego wynagrodzenia i w konsekwencji realne osłabienie atrakcyjności pracy w publicznej ochronie zdrowia.
Zamrożenie punktu wyjścia. Projekt ustala kwoty na dzień 1 lipca 2025 r. jako bazę dla przyszłych lat. Oznacza to utrwalenie stanu wyjściowego niezależnie od wzrostu obciążeń pracą, inflacji kosztów życia, zmian demograficznych oraz niedoboru lekarzy.
Użycie mechanizmu płacowego jako instrumentu fiskalnego. DSR projektu wprost pokazuje oszczędności NFZ wynikające ze zmiany mechanizmu wynagrodzeń; według tabel projektodawcy zmniejszenie wydatków NFZ z tego tytułu ma rosnąć od 7,140 mld zł w 2027 r. do 43,278 mld zł w 2036 r. OZZL wskazuje, że tak rozumiana oszczędność jest w istocie redukcją przyszłej wartości pracy personelu medycznego.
Ryzyko naruszenia zasady godziwego wynagrodzenia i bezpieczeństwa zdrowotnego. Wynagrodzenie lekarza jest nie tylko świadczeniem za pracę, lecz także narzędziem utrzymania kadry w publicznym systemie. W warunkach niedoboru lekarzy spowolnienie wzrostu wynagrodzeń będzie zwiększać presję na pracę ponadnormatywną, wieloetatowość, emigrację zarobkową i odchodzenie do sektora prywatnego.
Pozorność dialogu płacowego. Projekt przewiduje zawarcie porozumienia do 31 maja, a w razie jego braku jednostronne ustalenie sposobu podwyższenia do 15 czerwca przez kierownika podmiotu leczniczego lub podmiot tworzący. Nie tworzy to realnej gwarancji rokowań ze stroną społeczną, zwłaszcza w podmiotach zadłużonych i zależnych od kontraktu z NFZ.
Niedostateczna ochrona stażystów i rezydentów. Projekt wyłącza stażystów i rezydentów z podstawowych warunków art. 3b, odsyłając do decyzji ministra właściwego do spraw zdrowia na podstawie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Jest to niebezpieczne osłabienie ustawowej przewidywalności wynagrodzeń lekarzy w trakcie szkolenia.
Pośredni wpływ na lekarzy kontraktowych. Chociaż projektowana ustawa płacowa dotyczy wynagrodzeń zasadniczych pracowników, uzasadnienie i DSR wskazują, że wyceny świadczeń i mechanizm kosztowy obejmują także osoby świadczące usługi na podstawie umów cywilnoprawnych i w ramach działalności gospodarczej. Ograniczenie wycen i presja na koszty osobowe będą zatem wpływać także na stawki lekarzy

OZZL podkreśla, że mechanizm płacy minimalnej w ochronie zdrowia powinien być traktowany jako ustawowe minimum bezpieczeństwa kadrowego, a nie jako narzędzie ograniczania wydatków NFZ. W projekcie zabrakło gwarancji pełnego finansowania podwyżek przez płatnika, mechanizmu automatycznej korekty wycen świadczeń, minimalnych standardów zatrudnienia oraz zabezpieczenia wynagrodzeń osób pełniących dyżury medyczne.

2. Szpitale wiodące i szpitale podległe – centralizacja bez gwarancji dla lekarzy

Projekt dodaje do ustawy o działalności leczniczej rozdział dotyczący koordynacji opieki szpitalnej przez szpital wiodący. Marszałek województwa ma wyznaczać obszary koordynacji, szpitale wiodące oraz szpitale podległe; w razie niezatwierdzenia zarządzenia przez sejmik mechanizm może zostać zastąpiony rozporządzeniem ministra zdrowia. Załącznik określa maksymalną liczbę szpitali wiodących w województwach, łącznie tworząc silnie scentralizowany model zarządzania szpitalnictwem samorządowym.

Najistotniejsze z punktu widzenia lekarzy jest to, że kierownik szpitala wiodącego może wydawać kierownikowi szpitala podległego polecenia dotyczące rodzaju działalności leczniczej oraz zakresu świadczeń zdrowotnych udzielanych przez szpital podległy, a także warunków współdziałania z innymi szpitalami. Może również decydować o pełnieniu funkcji centralnego zamawiającego oraz o prowadzeniu wspólnych postępowań zakupowych.

Projekt formalnie wyłącza z koordynacji czynności z zakresu prawa pracy, zawieranie i rozwiązywanie umów cywilnoprawnych z osobami zatrudnionymi w szpitalu podległym oraz konkursy na stanowiska kierownicze. Wyłączenie to jest jednak niewystarczające. Zmiana profilu szpitala, zakresu świadczeń, inwestycji, likwidacji komórek organizacyjnych czy przesunięcia oddziałów skutkują realnymi zmianami w warunkach pracy lekarzy: zmianą miejsca pracy, dyżurów, struktury zespołów, obciążenia pacjentami, ryzyk zawodowych oraz zakresu odpowiedzialności.

Z tego względu OZZL ocenia, że projekt wprowadza kompetencje organizacyjne o skutkach pracowniczych bez adekwatnej procedury uzgodnień z reprezentacją pracowników. Każdy plan koordynacji powinien podlegać obowiązkowej konsultacji z organizacjami związkowymi działającymi w szpitalach objętych koordynacją, a w przypadku zmian profilu świadczeń – także ocenie wpływu na zatrudnienie, czas pracy, dyżury, bezpieczeństwo pacjentów i dostępność kadry lekarskiej.

3. Przekazywanie szpitali i następstwo w stosunkach pracy – niewystarczające gwarancje

Projektowany art. 92e ustawy o działalności leczniczej przewiduje procedurę przekazania szpitali powiatowych do województwa lub podmiotu leczniczego tworzonego przez marszałka, m.in. poprzez zmianę podmiotu tworzącego, wydzielenie składników majątkowych albo przeniesienie udziałów lub akcji. Projektowany art. 92f stanowi, że z dniem przekazania pracownicy podmiotu prowadzącego szpital stają się pracownikami podmiotu przejmującego, a stosunki pracy osób zatrudnionych na podstawie powołania przekształcają się w stosunek pracy na podstawie powołania w podmiocie przejmującym. Warunki stosunków pracy mają nie ulegać zmianie.

OZZL uznaje samo zapewnienie kontynuacji stosunku pracy za dalece niewystarczające. Projekt nie przewiduje:

zakazu wypowiadania umów o pracę z przyczyn organizacyjnych przez określony czas po przejęciu;
ochrony przed jednostronną zmianą miejsca pracy, harmonogramu dyżurów, zakresu obowiązków lub podporządkowania organizacyjnego;
gwarancji utrzymania dotychczasowych regulaminów wynagradzania, układów zbiorowych, porozumień płacowych i porozumień dyżurowych przez minimalny okres ochronny;
obowiązku przedstawienia organizacjom związkowym planu zatrudnienia, planu dyżurów, oceny ryzyka zawodowego i harmonogramu zmian organizacyjnych;
szczególnej ochrony lekarzy rezydentów i stażystów, których proces szkolenia może zostać zakłócony przez zmianę profilu oddziałów lub przeniesienie komórek organizacyjnych;
mechanizmu zabezpieczenia roszczeń pracowniczych i odpowiedzialności za zobowiązania sprzed przekazania.

Projekt powinien wprost odsyłać do pełnego reżimu ochronnego właściwego dla przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę, a także ustanawiać gwarancje dalej idące z uwagi na szczególny charakter działalności leczniczej. OZZL postuluje co najmniej 36-miesięczny okres ochronny, zachowanie dotychczasowych warunków płacy i pracy, obowiązek porozumienia ze związkami zawodowymi przed dokonaniem zmian organizacyjnych oraz prawo strony społecznej do opiniowania każdego planu koordynacji.

4. Wojewódzka Rada Koordynacji Opieki Szpitalnej – brak reprezentacji pracowników i lekarzy

Projektowana wojewódzka rada koordynacji ma pełnić funkcję opiniodawczo-doradczą przy marszałku województwa. W jej skład mają wchodzić kierownicy szpitali wiodących, do 10 kierowników szpitali podległych, przedstawiciele marszałka i dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ albo jego przedstawiciel. Z perspektywy OZZL jest to ciało zarządczo-administracyjne, a nie forum rzeczywistego dialogu społecznego.

Brak obligatoryjnego udziału przedstawicieli zakładowych i ponadzakładowych organizacji związkowych, izb lekarskich, lekarzy wykonujących pracę w szpitalach, rezydentów, pracowników niemedycznych i pacjentów powoduje, że organ opiniujący polecenia i decyzje mające realny wpływ na miejsca pracy nie będzie miał pełnej wiedzy o skutkach tych decyzji dla personelu i bezpieczeństwa chorych.

OZZL postuluje, aby w skład rady wchodzili z prawem głosu przedstawiciele reprezentatywnych organizacji związkowych działających w ochronie zdrowia, w tym OZZL, przedstawiciel właściwej okręgowej izby lekarskiej, przedstawiciel lekarzy rezydentów oraz przedstawiciel organizacji pacjentów. Opinia rady w sprawach dotyczących profilu świadczeń, likwidacji komórek organizacyjnych, inwestycji i planów koordynacji nie powinna być możliwa do pominięcia bez przedstawienia pisemnego, merytorycznego uzasadnienia oraz analizy skutków pracowniczych.

5. Kontrola zwolnień lekarskich i orzecznictwo w NFZ – konflikt interesów i presja na lekarzy

Projekt przenosi do NFZ zadania dotychczas związane z ZUS w zakresie kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy, upoważniania lekarzy i innych osób do wystawiania zaświadczeń lekarskich oraz prowadzenia postępowań i wydawania decyzji w sprawach prawa do zasiłków chorobowych i świadczeń rehabilitacyjnych. W strukturach NFZ mają działać lekarze inspektorzy i komisje lekarskie, a Prezes NFZ ma sprawować nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa.

W ocenie OZZL kierunek ten jest wadliwy systemowo. NFZ jest płatnikiem świadczeń opieki zdrowotnej, kontraktuje leczenie i jest zainteresowany ograniczaniem kosztów. Umieszczenie w tej samej instytucji odpowiedzialności za finansowanie leczenia, za koszty absencji i za kontrolę lekarzy wystawiających zwolnienia stwarza trwały konflikt interesów. Projektodawca w uzasadnieniu przedstawia skrócenie absencji jako jeden z celów ekonomicznych, co pogłębia ryzyko presji na lekarzy i pacjentów.

OZZL wskazuje na następujące ryzyka:

Ryzyko ograniczenia autonomii zawodowej lekarza. Zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy jest elementem procesu leczniczego i powinno wynikać ze stanu zdrowia pacjenta, aktualnej wiedzy medycznej oraz odpowiedzialności lekarza wobec pacjenta. Model podporządkowany płatnikowi może prowadzić do ekonomizacji decyzji medycznej.
Brak adekwatnych gwarancji dla lekarza wystawiającego e-ZLA. Projekt przewiduje obowiązek udzielania wyjaśnień, udostępniania dokumentacji i udziału w procedurach kontrolnych, ale nie przewiduje wynagrodzenia za dodatkowe czynności, limitów czasowych, jasnych zasad ochrony przed nadużyciem kontroli ani środka zaskarżenia dla lekarza w razie kwestionowania jego zaświadczenia.
Niejasna odpowiedzialność zawodowa i pracownicza. Projekt nie rozróżnia sytuacji medycznie spornych od rażącego naruszenia prawa. Lekarz nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji za różnicę oceny medycznej, jeśli działał zgodnie z dokumentacją, wiedzą medyczną i należytą starannością.
Nadmierne obciążenia administracyjne. Lekarze i podmioty lecznicze zostaną obciążeni dodatkowymi obowiązkami dokumentacyjnymi i kontrolnymi bez zapewnienia czasu pracy, finansowania i wsparcia organizacyjnego. To będzie ograniczać czas przeznaczony na udzielanie świadczeń.
Ryzyko naruszenia tajemnicy lekarskiej. Szerokie uprawnienia NFZ do pozyskiwania dokumentacji medycznej i informacji w sprawach zasiłkowych powinny być ograniczone zasadą minimalizacji, ścisłym celem, rejestrem dostępu oraz kontrolą niezależnego organu. Projekt takich gwarancji nie rozwija w stopniu wystarczającym.
Zbyt krótki termin wdrożenia. Przepisy przejściowe przewidują powołanie lekarzy inspektorów i komisji oraz dostosowanie systemów teleinformatycznych do 15 grudnia 2026 r. przy wejściu głównych regulacji od 1 stycznia 2027 r. Termin jest nierealistyczny i może prowadzić do chaosu orzeczniczego oraz sporu z lekarzami.

W razie kontynuowania prac OZZL postuluje utworzenie niezależnej służby orzeczniczej w sprawach niezdolności do pracy, organizacyjnie i finansowo odrębnej od płatnika świadczeń opieki zdrowotnej. Jeżeli ustawodawca pozostawi zadania w NFZ, konieczne jest wprowadzenie ustawowej gwarancji niezależności lekarzy orzekających, ochrony lekarzy leczących i wystawiających e-ZLA, prawa lekarza do złożenia stanowiska i udziału w postępowaniu, limitów żądań dokumentacyjnych oraz pełnego finansowania czynności kontrolnych wykonywanych przez podmioty lecznicze.

6. Dane medyczne, SIM/CeZ, KAS i tajemnica lekarska

Projekt przewiduje przekazywanie Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej informacji o wydatkach zdrowotnych, integrację danych z systemu informacji w ochronie zdrowia i mechanizmem e-PIT, a także poszerzenie dostępu NFZ do danych niezbędnych do kontroli zasiłków i zaświadczeń lekarskich. Tak daleko idące przepływy danych dotyczących zdrowia wymagają szczególnie pogłębionej oceny skutków dla prywatności, tajemnicy lekarskiej i bezpieczeństwa systemów teleinformatycznych.

Projekt nie zawiera wystarczająco precyzyjnych gwarancji minimalizacji danych, ograniczenia celu, kontroli dostępu, retencji, rozdzielenia danych podatkowych i medycznych oraz odpowiedzialności za naruszenie tajemnicy. Sam fakt, że informacja o wydatku zdrowotnym ma służyć rozliczeniu ulgi podatkowej, nie uzasadnia automatycznego budowania szerokich baz danych o zachowaniach zdrowotnych obywateli.

OZZL wskazuje, że lekarz jest zobowiązany do zachowania tajemnicy zawodowej, a zaufanie pacjenta do lekarza jest warunkiem skutecznego leczenia. Rozwiązania podatkowe i kontrolne nie mogą prowadzić do sytuacji, w której pacjent obawia się ujawniania informacji medycznych z powodu ich wtórnego wykorzystania przez organy skarbowe lub płatnika. Projekt powinien zostać uzupełniony o pełną ocenę skutków dla ochrony danych oraz o przepisy jednoznacznie wyłączające przetwarzanie danych medycznych w celach innych niż ściśle określone i konieczne.

7. Obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe wybranych grup i wpływ na lekarzy kontraktowych

Projekt rozszerza obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe na grupy dotychczas objęte dobrowolnością, w szczególności zleceniobiorców. Co do zasady OZZL popiera wzmacnianie ochrony socjalnej osób pracujących w ochronie zdrowia niezależnie od podstawy zatrudnienia. Nie może to jednak służyć utrwalaniu pozakodeksowych form zatrudnienia ani przerzucaniu kosztów systemowych na lekarzy wykonujących pracę w warunkach podporządkowania faktycznie zbliżonego do stosunku pracy.

W projekcie zabrakło analizy wpływu na lekarzy zatrudnionych na kontraktach, na stawki dyżurowe i na koszty podmiotów leczniczych. W praktyce dodatkowe obciążenia składkowe mogą zostać przerzucone na lekarzy poprzez obniżanie stawek lub presję na większy wymiar pracy. Każda zmiana powinna być powiązana z wzmocnieniem prawa do stabilnego zatrudnienia etatowego, transparentnego finansowania dyżurów i ochrony przed obchodzeniem prawa pracy.

8. Ulga zdrowotna i uprywatnienie kosztów opieki

Projekt wprowadza tzw. ulgę zdrowotną w PIT, która ma umożliwić odliczenie części prywatnych wydatków na cele zdrowotne. OZZL dostrzega znaczenie ograniczenia wydatków pacjentów, ale wskazuje, że ulga podatkowa nie zastąpi finansowania świadczeń publicznych. Mechanizm może premiować osoby mające środki na prywatne leczenie, zwiększać popyt w sektorze prywatnym i pośrednio zasilać odpływ lekarzy z sektora publicznego do prywatnego.

Z punktu widzenia praw lekarzy rozwiązanie to wymaga oceny wpływu na dostępność kadry w publicznych podmiotach leczniczych, konflikt interesów w podmiotach mieszanych oraz dodatkowe obowiązki dokumentacyjne. Projekt nie przedstawia mechanizmów zapobiegających pogłębianiu nierówności w dostępie do świadczeń ani odpływowi zasobów kadrowych do segmentu komercyjnego.

9. Wady oceny skutków regulacji i trybu procedowania

Projekt zawiera DSR, ale nie przedstawia rzetelnej, zawodowej oceny skutków dla lekarzy. W szczególności brak jest:

analizy wpływu zmiany mechanizmu wynagrodzeń na rekrutację i retencję lekarzy, migrację, wieloetatowość i bezpieczeństwo dyżurów;
oceny wpływu koordynacji szpitalnej na miejsca pracy, zakres obowiązków, grafik dyżurów i ciągłość szkolenia specjalizacyjnego;
analizy liczby lekarzy potrzebnych do obsługi nowych struktur orzecznictwa w NFZ oraz wpływu tej rekrutacji na deficyt lekarzy w lecznictwie;
oceny ryzyk dla tajemnicy lekarskiej i danych medycznych;
analizy zgodności z zasadą dialogu społecznego, w tym z udziałem reprezentatywnych organizacji związkowych i samorządu lekarskiego;
pilotażu lub etapowego wdrożenia systemu szpitali wiodących i nowych procedur orzeczniczych.

Z uwagi na zakres i skutki projektu nie powinien on być procedowany w sposób przyspieszony ani jako jedna wielowątkowa nowelizacja. Rozwiązania dotyczące wynagrodzeń, orzecznictwa chorobowego, organizacji szpitali i podatków powinny być rozdzielone na odrębne projekty oraz poddane pełnym konsultacjom publicznym i dialogowi w Radzie Dialogu Społecznego.

IV. Niezbędne warunki minimalne dla dalszego procedowania

Jeżeli prace legislacyjne miałyby być kontynuowane mimo negatywnej oceny OZZL powinny być wprowadzone co najmniej następujące zmiany;

1. Wynagrodzenia

skreślenie art. 11 projektu w obecnym brzmieniu;
utrzymanie mechanizmu powiązania najniższych wynagrodzeń w ochronie zdrowia z przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce narodowej albo wprowadzenie mechanizmu nie mniej korzystnego dla pracowników;
gwarancja, że waloryzacja wynagrodzeń lekarzy nie będzie niższa niż wzrost przeciętnego wynagrodzenia, a co najmniej nie niższa niż inflacja powiększona o realny wzrost wynagrodzeń w gospodarce;
pełne i automatyczne finansowanie ustawowych podwyżek przez płatnika publicznego poprzez odpowiednią wycenę świadczeń;
objęcie lekarzy rezydentów i stażystów stabilnymi gwarancjami ustawowymi, a nie wyłącznie decyzją ministra;
zabezpieczenie stawek dyżurowych i dodatków związanych z pracą w szczególnych warunkach.

2. Gwarancje pracownicze przy koordynacji i przekazywaniu szpitali

36-miesięczny okres ochronny przed wypowiedzeniami z przyczyn organizacyjnych oraz przed wypowiedzeniami zmieniającymi pogarszającymi warunki pracy i płacy;
obowiązek zawarcia porozumienia ze związkami zawodowymi przed przyjęciem planu koordynacji, przekazaniem szpitala, zmianą profilu oddziału lub likwidacją komórki organizacyjnej;
gwarancja zachowania układów zbiorowych, regulaminów wynagradzania, porozumień dyżurowych i innych aktów zakładowych przez okres ochronny;
obowiązek przedstawienia analizy skutków pracowniczych i klinicznych każdej zmiany zakresu świadczeń;
ochrona ciągłości szkolenia specjalizacyjnego, staży, akredytacji i miejsc szkoleniowych;
wprowadzenie minimalnych norm zatrudnienia lekarzy oraz limitów obciążenia dyżurowego jako warunku zatwierdzenia planu koordynacji.

3. Reprezentacja lekarzy i związków zawodowych

obowiązkowy udział przedstawicieli reprezentatywnych organizacji związkowych ochrony zdrowia w Wojewódzkiej Radzie Koordynacji Opieki Szpitalnej;
obowiązkowy udział przedstawiciela właściwej izby lekarskiej i lekarzy zatrudnionych w szpitalach objętych koordynacją;
prawo OZZL i innych reprezentatywnych organizacji związkowych do opiniowania planów koordynacji i projektów poleceń dotyczących zakresu świadczeń;
obowiązek publikacji uzasadnienia w przypadku nieuwzględnienia stanowiska strony społecznej.

4. Orzecznictwo o niezdolności do pracy i e-ZLA

wyłączenie orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy spod bezpośredniego interesu finansowego płatnika albo utworzenie w NFZ niezależnej, odrębnie finansowanej służby orzeczniczej;
ustawowa gwarancja niezależności lekarza orzekającego i lekarza leczącego;
wyraźne wyłączenie odpowiedzialności lekarza za odmienną ocenę medyczną organu kontrolnego, jeżeli lekarz działał zgodnie z dokumentacją, wiedzą medyczną i należytą starannością;
prawo lekarza do udziału w postępowaniu dotyczącym zakwestionowanego zaświadczenia oraz do złożenia stanowiska;
limitowanie żądań dokumentacyjnych i pełna refundacja kosztów czynności administracyjnych wykonywanych przez podmioty lecznicze;
dłuższy, pilotażowy okres wdrożenia oraz testy systemów teleinformatycznych z udziałem lekarzy.

5. Ochrona danych i tajemnicy lekarskiej

sporządzenie pełnej oceny skutków dla ochrony danych osobowych przed skierowaniem projektu do dalszych prac;
ograniczenie zakresu danych przekazywanych między SIM/CeZ, NFZ, ZUS i KAS do danych absolutnie niezbędnych;
zakaz wykorzystywania danych zdrowotnych pozyskanych w celu podatkowym lub zasiłkowym do innych celów;
obowiązek rejestrowania dostępu do danych i udostępniania pacjentowi informacji o dostępie;
silne sankcje za naruszenie tajemnicy lekarskiej i nieuprawnione przetwarzanie danych medycznych.

V. Wnioski końcowe OZZL

Projekt nie jest neutralną reformą organizacyjną. Jego realnym skutkiem jest centralizacja decyzji, ograniczenie dynamiki wynagrodzeń i wzmocnienie kontroli administracyjnej nad lekarzami.
Projekt narusza równowagę między stabilnością finansów publicznych a ochroną pracy lekarzy. Finanse NFZ nie mogą być stabilizowane kosztem płac, autonomii zawodowej i bezpieczeństwa dyżurowego.
Projekt w obecnym brzmieniu zwiększa ryzyko odpływu lekarzy z publicznego systemu. Spowolnienie wynagrodzeń i wzrost obciążeń administracyjnych będą prowadzić do dalszej utraty kadr, a tym samym do pogorszenia dostępności świadczeń.
Projekt wymaga odrębnego, rzetelnego dialogu społecznego. Tak rozległa reforma nie może być procedowana bez pełnego udziału OZZL, FZZ, innych reprezentatywnych organizacji związkowych, samorządu lekarskiego i organizacji pacjentów.
Stanowisko OZZL jest negatywne. ZK OZZL sprzeciwia się projektowi ustawy o systemie ochrony zdrowia w obecnym brzmieniu