Z dniem 5 listopada 2026 r. w życie weszła nowelizacja ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego z dnia 19 czerwca 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 1046)
Z treści uzasadnienia do zmiany ustawy zwrócono uwagę, że dotychczasowe regulacje nie obejmowały wszystkich niepożądanych zjawisk pojawiających się podczas zatrudnienia.
W ramach prac legislacyjnych dokonano przeglądu, w jaki sposób ustawodawca przeszło 20 lat temu zdefiniował niektóre formy przemocy w miejscu pracy oraz nadano im nowy kształt, z uwzględnieniem szerokiego dorobku judykatury, jak i rozwoju doktryny w tym zakresie. Wynikiem tak przeprowadzonej oceny jest konkretyzacja wszystkich tych obszarów, które zostały zidentyfikowane jako generujące niejasności w rozumieniu istniejących już pojęć oraz przynoszące problemy w praktycznym stosowaniu prawa.
Jakie zachowania oznaczają mobbing?
Najważniejszą zmianą jest uproszczenie definicji mobbingu – zgodnie z nową definicją mobbing oznacza zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika.
Zgodnie z art.943 § 4 kodeksu pracy przejawami mobbingu są – występujące samodzielnie lub łącznie – w szczególności:
- upokarzanie,
- uwłaczanie,
- zastraszanie,
- zaniżanie oceny przydatności zawodowej pracownika,
- nieuzasadniona krytyka, poniżanie lub ośmieszanie pracownika,
- utrudnianie funkcjonowania w środowisku pracy w zakresie możliwości osiągania efektów pracy, wykonywania zadań służbowych, wykorzystania posiadanych kompetencji, komunikacji ze współpracownikami lub dostępu do koniecznych informacji,
- izolowanie pracownika lub eliminowanie go z zespołu
– gdy przyjmują postać uporczywego nękania.
Sprecyzowano na czym polega uporczywość nękania i uznano, że jest to działanie powtarzalne, nawracające lub stałe oraz pochodzące m.in. od pracodawcy, przełożonego, osoby zajmującej równorzędne stanowisko, podwładnego, innego pracownika oraz osób wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, pojedynczej osoby bądź grupy osób;
Wskazano, że działania stanowiące mobbing mogą mieć charakter fizyczny, werbalny i pozawerbalny oraz są uniezależnione od intencjonalności działania sprawcy lub od wystąpienia określonego skutku.
Za mobbing uznaje się także nakazywanie lub zachęcanie do zachowań stanowiących mobbing.
Jakich działań nie można uznać za mobbing?
Mobbingiem nie są zachowania i n c y d e n t a l n e, choćby stanowiły naruszenie dóbr osobistych pracownika. Znowelizowane przepisy wyraźnie stanowią, że za mobbing nie mogą być uznane uzasadnione i wyrażone we właściwej formie działania pracodawcy, w szczególności rozliczanie z powierzonej pracy oraz krytyka pracy.
Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami ocena, czy doszło do mobbingu, ma charakter zindywidualizowany i uwzględnia okoliczności konkretnego przypadku zarówno co do rodzaju zachowań wobec pracownika, jak i jego sytuacji.
Jak wygląda procedura skargowa?
Każdy pracownik, wykonujący pracę w zakładzie pracy bez względu na podstawę prawną zatrudnienia (umowa o pracę, umowa o dzieło czy umowa zlecenia), który uważa, że doznał działań będących mobbingiem, powinien mieć zagwarantowaną możliwość złożenia skargi do pracodawcy.
Formę sporządzenia skargi, procedurę jej złożenia, skład komisji, terminy procedowania, przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego powinny regulować akty prawa wewnętrznego stworzone przez pracodawcę. Na podstawie znowelizowanych przepisów pracodawca ma obowiązek stworzyć procedurę antymobbingową na podstawie art. 943a lub na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów jeżeli procedura była zawarta w regulaminie pracy powinien uaktualnić przepisy do stanu prawnego obowiązującego obecnie.
Kodeks pracy nie określa sztywnego, ogólnego terminu, w jakim pracodawca ma obowiązek rozpatrzyć skargę dotyczącą mobbingu. W praktyce wewnętrzne procedury najczęściej zakładają w ciągu 7 dni od złożenia skargi powołanie komisji antymobbingowej, a rozpoczęcie postępowania lub zakończenie prac komisji w terminie np. 14 dni lub np. do 30 dni od jej powołania.
W związku z obowiązkiem systematycznego przeciwdziałania mobbingowi, obejmującego działania prewencyjne, wykrywanie nieprawidłowości, reagowanie na nie, podejmowanie działań naprawczych oraz wspieranie osób dotkniętych mobbingiem pracodawca zatrudniający co najmniej 10 pracowników ma ponadto obowiązek określenia odpowiednich reguł, procedur i częstotliwości działań w przewidzianych ustawą aktach wewnątrzzakładowych. Oznacza to, że poza powołaniem komisji konieczne jest także wskazanie komu przyznać uprawnienia do oceny zarzutów pod adresem osób zarządzających, aby uniknąć sytuacji, w której członkami komisji będą osoby podległe osobie wskazanej jako sprawca mobbingu.
Co prawda komisja antymobbingowa nie jest sądem, jednakże jej wnioski i ustalenia mogą wywołać dalekoidące konsekwencje. Na etapie kształtowania treści regulaminu i procedury antymobbingowej istotne jest aby zapewnić proste i jasne reguły procedowania oraz bezstronność postępowania. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na uprawnienia związków zawodowych, bowiem nowelizowana ustawa zobowiązuje pracodawcę do uzgadniania treści regulaminu ze związkami zawodowymi, a w przypadku ich braku z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy.
Jakie mogą być konsekwencje prawne w przypadku potwierdzenia mobbingu?
W związku ze zmianami przepisów komisja nie jest zobligowana do badania, czy zachowanie doprowadziło u pracownika do rozstroju zdrowia lub zaniżenia oceny przydatności zawodowej. Komisja powinna skupić się na obiektywnej weryfikacji faktu samego uporczywego nękania. Jasną wytyczną dla komisji przy odsiewaniu konfliktów od rzeczywistego nękania jest przepis
odgraniczający mobbing od uzasadnionej i wyrażonej we właściwej formie krytyki czy rozliczania z obowiązków służbowych, co stanowi. Nie oznacza to, że rezygnacja z badania intencji sprawcy może zostać utożsamiona z rezygnacją z rzetelnego postępowania dowodowego.
Znowelizowane przepisy podwyższyły minimalną wysokości zadośćuczynienia za mobbing.
Pracownik, który doznał mobbingu, ma prawo dochodzić od pracodawcy zadośćuczynienia w wysokości nie niższej niż sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, lub dochodzić odszkodowania od pracodawcy.
Przepis paragrafu § 12 przewiduje, że pracodawca, który wypłacił pracownikowi zadośćuczynienie lub odszkodowanie z tytułu mobbingu, ma prawo dochodzić od osoby, od której pochodziły zachowania stanowiące mobbing, wyrównania poniesionej szkody w wysokości odpowiadającej stopniowi winy tej osoby i pracodawcy w powstaniu szkody.
Dochodzenie roszczeń w związku ze stwierdzeniem mobbingu?
W przypadku stwierdzenia mobbingu pracownik ma prawo domagać się zadośćuczynienia od pracodawcy. Brak dobrowolnej zapłaty z tytułu zadośćuczynienia wymaga wezwania pracodawcy do zapłaty na piśmie i zakreślenia odpowiedniego terminu na zapłatę. Bezskuteczny upływ terminu uprawnia do złożenia pozwu o zapłatę p-ko pracodawcy do sądu. Właściwy jest sąd rejonowy bez względu na wartość przedmiotu sporu.
DYSKRYMINACJA
Oprócz zmian w zakresie mobbingu istotne zmiany objęły również zjawisko dyskryminacji.
Zgodnie z przepisem art. 183a § 1 zd.II niejednakowe traktowanie jest dopuszczalne i nie stanowi dyskryminacji, gdy jest obiektywnie uzasadnione.
Ustawa w art. 183a poprzez dodanie § 41 uzupełniła definicję dyskryminacji o dyskryminację przez skojarzenie i dyskryminację przez założenie.
Dyskryminacja przez założenie polega na nierównym traktowaniu pracownika ze względu na cechę, którą mylnie mu się przypisuje – np. wprowadzanie nieprzychylnej atmosfery wokół osób, co do których ktoś sądzi, że mogą być określonej orientacji seksualnej czy sympatyzować z daną opcją polityczną. Zaś dyskryminacja przez skojarzenie występuje, gdy zachowanie motywowane jest cechą osoby, z którą pracownik jest powiązany, np. cechą członka rodziny – przykładem może być nierówne traktowanie osoby ze względu na to, że wychowuje dziecko z niepełnosprawnością.
Wyjaśniono przy tym pojęcie dyskryminacji wielokrotnej. Jest to naruszenie wobec osoby zasady równego traktowania powtarzalne z tej samej przyczyny lub wielu przyczyn lub naruszenie jednokrotne z wielu przyczyn jednocześnie.
Przejawem dyskryminowania jest także:
- każde działanie polegające na zachęcaniu innej osoby do naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu lub nakazaniu jej naruszenia tej zasady;
- każde niepożądane zachowanie, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika i stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery; na zachowanie to mogą się składać fizyczne, werbalne lub pozawerbalne elementy (molestowanie).(§ 5)
Osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do zadośćuczynienia w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów, lub prawo do odszkodowania.
W przypadku wielokrotnego naruszenia wobec osoby zasady równego traktowania w zatrudnieniu sąd ocenia rozmiar krzywdy wyrządzonej tej osobie i zasądza na jej rzecz zadośćuczynienie stanowiące kwotę odpowiednio wyższą, nie niższe niż trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów.
Pod pojęciem wielokrotnego naruszenia wobec osoby zasady równego traktowania w zatrudnieniu rozumie się naruszenia powtarzalne:
- z tej samej przyczyny,
- z wielu przyczyn lub
- naruszenie jednokrotne z wielu przyczyn jednocześnie.
Skorzystanie przez pracownika z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia przepisów prawa pracy, w tym naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, nie może być podstawą jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika, a także nie może powodować jakichkolwiek negatywnych konsekwencji dla pracownika, zwłaszcza nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia przez pracodawcę.
Pracownik, wobec którego podjęto działania, o których mowa wyżej, ma prawo do zadośćuczynienia w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów, lub prawo do odszkodowania.
Te same przepisy stosuje się odpowiednio do pracownika, który udzielił wsparcia w jakiejkolwiek formie pracownikowi korzystającemu z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia przepisów prawa pracy, w tym naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, chyba że wiedział że do naruszenia prawa pracy nie doszło.
Zasady dowodzenia w postępowaniu dotyczącym dyskryminacji.
Ustawa dodała przepisy o zasadach dowodzenia w postępowaniach o naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu, toczących się na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego lub na podstawie obowiązujących u danego pracodawcy przepisów lub postanowień wydanych w celu wykonania obowiązków wynikających z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, zgodnie którymi osoba zarzucająca naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu jedynie uprawdopodobnia fakt jej naruszenia. Zaś pracodawca, któremu uprawdopodobniono naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu jest obowiązany wykazać (udowodnić), że nie dopuścił się jej naruszenia.
Ponadto zgodnie z nowym przepisem art. 183g. Pracodawca jest obowiązany systematycznie przeciwdziałać naruszaniu zasady równego traktowania w zatrudnieniu w szczególności przez działania prewencyjne, wykrywanie naruszenia tej zasady oraz właściwe reagowanie na jej naruszenie, a także przez działania naprawcze i wsparcie osób dotkniętych nierównym traktowaniem.
Obowiązki pracodawcy wprowadzone ustawą.
Nowelizacja zobowiązuje pracodawców, aby w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy dostosowali regulamin pracy do wymagań określonych w ustawie albo wydali regulamin ustalający reguły, procedury oraz częstotliwość działań w obszarach przeciwdziałania naruszaniu godności oraz innych dóbr osobistych pracownika, przeciwdziałania naruszaniu zasady równego traktowania w zatrudnieniu, przeciwdziałania dyskryminacji oraz przeciwdziałania mobbingowi.
Zmiany w zakresie postępowania sądowego.
Przepisy ustawy wprowadzają zasadę rozpoznawania spraw z zakresu prawa pracy m.in. o naruszenie dóbr osobistych i roszczeń z nimi związanych bez względu na wartość przedmiotu sporu przez sądy rejonowe w składzie jednego sędziego i dwóch ławników.
Nowelizacja wprowadziła przepis art. 4776a kpc, który stanowi, iż w postępowaniu o zadośćuczynienie lub odszkodowanie z tytułu naruszenia dóbr osobistych, naruszenia zasady równego traktowania lub mobbingu, nie jest dopuszczalne oddalenie powództwa, jeżeli ustalony stan faktyczny sprawy wskazuje na zasadność powództwa z tytułu innego niż wskazany przez pracownika (np. roszczenie dotyczy mobbingu, a jeżeli sąd stwierdzi dyskryminację lub naruszenie dóbr osobistych orzeka o odszkodowaniu lub zadośćuczynieniu za naruszenie dóbr osobistych lub naruszenia zasady równego traktowania).
Przepisy kodeksu pracy zmienione ustawą z dnia 19 czerwca 2026 r. stosuje się również do zachowań polegających na:
- wielokrotnym naruszeniu wobec pracownika zasady równego traktowania w zatrudnieniu,
- uporczywym nękaniu pracownika
– które rozpoczęły się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i trwały po dniu jej wejścia w życie.
Przepisy ustawy z dnia 19 czerwca 2026 r. weszły w życie 5 listopada 2026 r., natomiast pracodawcy otrzymali czas do 5 maja 2027 roku na pełne dostosowanie lub wydanie nowych regulaminów prac.
