Bydgoszcz dnia 09 lipca 2004r.
TK.VIII-253/04
Trybunał Konstytucyjny
WARSZAWA
WNIOSEK
Na podstawie art. 191 ust.1 pkt 4 oraz art.191 ust. 2 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej, Zarząd Krajowy Ogólnopolskiego
Związku Zawodowego Lekarzy wnosi o stwierdzenie, że:
1. § 16 ust. 3 oraz § 21 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia
z dnia 24.03.2004r. w sprawie stażu podyplomowego lekarza i
lekarza stomatologa (Dz.U. z 2004r. Nr 57 poz. 553) są niezgodne
z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP.
2. § 16 ust. 3 oraz § 21 ust.2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia
z dnia 24 03. 2004 r w sprawie stażu podyplomowego lekarza
i lekarza stomatologa (Dz. U. 2004r. Nr 57 poz. 553) są niezgodne
z art.15 ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 1996r. o zawodzie lekarza
(Dz.U. z 2002r. Nr 25 poz. 204 ze zm.).
UZASADNIENIE
I. Uzasadnienie prawa Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy
do wystąpienia z niniejszym wnioskiem .
Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy jest organizacją związkową
ogólnokrajową, a Zarząd Krajowy OZZL jest naczelnym organem
statutowym Związku. Uchwałą z dnia 21 maja 2004 roku, Zarząd
Krajowy postanowił wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego w
przedmiotowej sprawie i upoważnił przewodniczącego Zarządu
Krajowego i radcę prawnego związku do reprezentowania OZZL
przed Trybunałem. Jest zatem spełniony warunek zawarty w art.191
ust.1pkt 4 Konstytucji RP.
Przedmiotem wniosku OZZL jest przepis dotyczący sposobu przeprowadzenia
Lekarskiego Egzaminu Państwowego. Sposób ten determinuje bezpośrednio
możliwość ( a właściwie – czasowy brak możliwości) zatrudnienia
lekarzy, co należy – bez wątpienia - do spraw objętych zakresem
działania związków zawodowych, w tym OZZL. Spełniony zatem
jest warunek zawarty w art.191 ust.2 Konstytucji RP.
II. Uzasadnienie merytoryczne wniosku.
Przepis § 16. ust. 3, Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia
24 03. 2004 r w sprawie stażu podyplomowego lekarza i lekarza
stomatologa określa, że Lekarski Egzamin Państwowy, kończący
staż podyplomowy lekarza odbywa się dwa razy do roku:
1) w pierwszą sobotę grudnia lub pierwszą sobotę maja dla lekarza,
2) w pierwszą sobotę listopada lub pierwszą sobotę kwietnia
dla lekarza stomatologa -
odpowiednio dla stażu rozpoczętego w dniu 1 października lub
1 marca. Lekarz może zatem przystąpić do egzaminu kończącego
staż, po miesiącu od zakończenia stażu (staż kończy się odpowiednio
z końcem października lub końcem marca – dla lekarzy i końcem
września lub końcem lutego – dla lekarzy stomatologów).
Dodatkowo - § 21. ust.2 przedmiotowego rozporządzenia określa,
że świadectwo o pozytywnym zdaniu egzaminu lekarz może otrzymać
w terminie 21 dni od dnia egzaminu.
Zatem dopiero po okresie niemal 2 miesięcy od rozpoczęcia
stażu, lekarz. może rozpocząć starania w okręgowej izbie lekarskiej
o uzyskanie prawa wykonywania zawodu, które uprawnia go do
podjęcia pracy w zawodzie lekarza. Biorąc pod uwagę fakt, że
przyznanie takiego prawa przez okręgową izbę lekarską zajmuje
z reguły 2 tygodnie, a w myśl art. 6a ust. 1 ustawy o zawodzie
lekarza może nastąpić w okresie do 3 miesięcy, procedura ta
powoduje, iż lekarz jest pozbawiony możliwości wykonywania
zawodu i podjęcia pracy zarobkowej w zawodzie lekarza przez
okres około 3 – 5 miesięcy. Ograniczone prawo wykonywania zawodu
lekarza (lekarza dentysty) przysługuje mu bowiem tylko w celu
i na czas odbycia stażu podyplomowego i złożenia egzaminu (art.
5 ust. 4 i art. 14 pkt. 3 ustawy o zawodzie lekarza). Lekarz
odbywa staż podyplomowy na podstawie umowy o pracę zawartej
na czas określony tylko na okres realizacji programu stażu
podyplomowego, a nie do terminu lekarskiego Egzaminu Państwowego,
i tylko za ten okres przysługuje mu wynagrodzenie, przy czym
zawód lekarza może wykonywać tylko w miejscu odbywania stażu
(art.15 ust.3b i d ustawy o zawodzie lekarza, § 5 ust. 4 zaskarżonego
rozporządzenia). W tej sytuacji terminy ustanowione w § 16
ust. 3 i § 21 ust.2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia
24 marca 2004r. w sprawie stażu podyplomowego lekarza i lekarza
stomatologa powodują powstanie okresu, w którym lekarz nie
ma możliwości wykonywania zawodu i – oczywiście – uzyskiwania
wynagrodzenia. Sprawa komplikuje się jeszcze bardziej, gdy
– z różnych powodów, na przykład choroby dłuższej niż 21 dni
– wydłuża się czas wykonywania stażu podyplomowego przez określonego
lekarza, albo lekarz nie może przystąpić w wyznaczonym dniu
do egzaminu. Sztywne ustalenie terminów egzaminu w określone
dwa dni w roku powoduje, że – w przytoczonych przypadkach –
brak możliwości wykonywania zawodu i okres przymusowego „bezrobocia”
przedłuża się do ok. 7-10 miesięcy.
Bez wątpienia taki sposób określenia terminów Lekarskiego
Egzaminu Państwowego i wydania świadectwa jego złożenia ogranicza
konstytucyjne prawo lekarzy do wolności wyboru i wykonywania
zawodu oraz wyboru miejsca pracy (art.65 ust.1 Konstytucji
RP). To ograniczenie byłoby dopuszczalne, z punktu widzenia
zgodności z Konstytucją, gdyby zostało określone w ustawie.
Jednak ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza (tekst
pierwotny: Dz. U. 1997 r. Nr 28 poz. 152, tekst jednolity:
Dz. U. 2002 r. Nr 21 poz. 204 – z późn. zm.), która zawiera
upoważnienie dla ministra zdrowia do wydania przedmiotowego
rozporządzenia nie przewiduje takiego ograniczenia. Art.15
ust. 5 ustawy, zawierający przedmiotową delegację, ma następujące
brzmienie:
„ Minister właściwy do spraw zdrowia po zasięgnięciu opinii
Naczelnej Rady Lekarskiej określa, w drodze rozporządzenia:
1) ramowe programy i czas trwania stażu podyplomowego lekarza,
2) sposób odbywania i dokumentowania stażu podyplomowego,
3) tryb uznawania równoważności stażu podyplomowego odbytego
za granicą w całości lub w części,
4) sposób i tryb składania egzaminu państwowego, o którym mowa
w art. 5 ust. 3 pkt 2, 5)
6) wymagania oraz warunki, jakim powinny odpowiadać zakłady
opieki zdrowotnej, indywidualne praktyki lekarskie i indywidualne
specjalistyczne praktyki lekarskie, w których odbywane są staże
podyplomowe, oraz sposób dokonywania oceny realizacji programu
stażu przez te podmioty,
7) wysokość wynagrodzenia lekarza stażysty i lekarza stomatologa
stażysty oraz zasady finansowania i organizacji stażu podyplomowego.”
Upoważnienie
zawarte w ustawie daje kompetencję jedynie do ustalenia w
rozporządzeniu „sposobu oraz trybu składania egzaminu",
nie mówi się nic o upoważnieniu do ustalenia daty tegoż egzaminu
wykraczającej poza okres odbywania stażu. Można by - co prawda
- przyjąć, że sformułowanie: „sposób i tryb składania egzaminu”
zawiera w sobie również upoważnienie do ustalenia terminów
egzaminu, ale tylko wtedy, gdyby ustalenie to nie naruszało
praw konstytucyjnych i nie wkraczało w materię zarezerwowaną
dla ustaw ( w taki sposób, nie naruszający konstytucyjne prawa
lekarzy, rozporządzenie określiło na przykład terminy kolokwiów
i sprawdzianów, kończących określone etapy szkolenia w ramach
stażu podyplomowego - § 12 ust.1. i § 13 ust.1. – przedmiotowego
rozporządzenia). W omawianym, konkretnym przypadku, gdy ustalone
w rozporządzeniu terminy egzaminu i uzyskania przez lekarzy
świadectwa jego złożenia – ograniczają konstytucyjne prawa
i wolności obywateli – należy uznać, że odpowiednie przepisy
rozporządzenia przekroczyły ustawowe upoważnienie. Natomiast
przez swoją treść, ograniczającą – bez ustawowego upoważnienia
– konstytucyjne prawo lekarzy do wolności wyboru i wykonywania
zawodu oraz wyboru miejsca pracy, naruszyły również art.65
ust.1 Konstytucji RP.
Wobec powyższego, nasz wniosek uważamy za uzasadniony.
Zarząd Krajowy
Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy
